Skip to main content

Object of the Month


કાશ્મીરી સામોવર

ચા એક સુગંધયુકત પીણું છે. જે ગરમ પાણી, ચાહની પત્તીઓ દુધ અથવા મલાઇ અને અન્ય મસાલાઓનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવે છે. દુનિયામાં જુદા જુદા પ્રકારની ચાહનું સેવન થાય છે. જેમકે સફેદ ચાહ, લીલી ચાહ, કાળી ચાહ, પીળી ચાહ, લાલ ચાહ, હર્બલ ચાહ વગેરે. આવી જ એક પ્રખ્યાત ચાહ છે, જે પાણીમાં લીલી ચાહ પત્તી નાખીને અંદર કેસર, એલચી, તજ, ગુલાબની પત્તીઓ, ખાંડ અથવા મધ અને વાટેલા બદામ અને અખરોટ ભેગા કરીને બનાવવામાં આવે છે. આ ચાહ ને કાવાહ ચાહ કહેવામાં આવે છે. કાવાહ ચાહ ભારતમાં પશ્ચિમ ઘાટ, મલબાર અને કાશ્મીરમાં પીવાય છે.

કાવાહ ચાહ બનાવવા માટે એક પ્રકારના તાંબાના અથવા પિત્તળના ખાસ પ્રકારના વાસણનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જેને સામોવર કહેવામાં આવે છે. સામોવરમાં વચ્ચેના ભાગમાં અગ્નિ સળગાવવા માટેનો એક નળાકાર ભાગ હોય છે, જેમાં કોલસા નાંખવામાં આવે છે અને નીચે તરફ જાળીવાળું તળિયું હોય છે જયાંથી કોલસાની રાખ બહાર નીકળે છે. નળાકાર ભાગની આજુબાજુ ગોળાકાર જગ્યા હોય છે જયાં પાણી ચાહ પત્તી અને અન્ય મસાલાઓ નાખવામાં આવે છે. મઘ્યમાં રાખેલા કોલસાની મદદથી પાણી ગરમ થાય છે અને તે કાવાહ ચાહ બને છે. તેમાં નાખવામાં આવેલા મસાલાથી તે ખૂબ જ સ્વાદિષ્ટ બને છે. કાવાહ ચાહ મહેમાનોને જમતી વખતે આપવામાં આવે છે. આ ચાહને નાના કપમાં આપવામાં આવે છે. કુટુંબના સભ્યોને આ ચાહ જમ્યા પછી આપવામાં આવે છે. જેનાંથી પાચન પ્રક્રિયા સારી રહે છે. કાવાહ ચાહનો ઠંડીની ઋતુમાં ખાસ ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. સામોવરમાં ધીમી ગતિથી બળતો કોલસો ચાહને ગરમ રાખે છે.

પ્રસ્તુત કલાકૃતિ એક પિત્તળની સામોવર છે જેના મઘ્યભાગમાં એક નળાકાર પાઇપ છે, જેમાં કોલસા મુકી શકાય છે. આ પાઇપની નીચે ફૂલ આકારનું તળિયું છે. જયાંથી કોલસાની રાખ નીકળે છે. પાઇપની આજુબાજુ ગોળાકાર કિટલી છે, જેની એક બાજુ પર હેન્ડલ છે અને બીજી તરફ ચાહ કાઢવા માટેની જગ્યા છે. સેોથી નીચે એક કાંઠા જેવું સ્ટેન્ડ છે. જેના પર સામોવર ઊભું રહે છે. સામોવરનું વજન ૧૧૦૮ ગ્રામ છે અને તેનો વ્યાસ ૩૬ × ર૦.પ સેમી છે.